Dược liệu sinh địa và công dụng trong y học

Dược liệu Sinh địa có nguồn gốc từ đâu? 

Đặc điểm tự nhiên

Nếu xét về mặt nguồn gốc, cây sinh địa được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc. Theo đó, sinh địa thuộc nhóm dòng thực vật bản địa tại Trung Quốc. Cây gần như mọc dại mà không cần phải chăm sóc kỹ lưỡng. 

Tại Việt Nam, sinh địa chủ yếu phát triển mạnh tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Bởi nơi đây sở hữu khí hậu gần giống với khí hậu tại Trung Quốc, thích hợp cho cây sinh trưởng. 

Đặc điểm của dược liệu

Thông qua đặc điểm hình thái bên ngoài, bạn có thể dễ dàng phân biệt sinh địa với những loại thảo dược khác. Cụ thể:

• Phần thân: Là kiểu thân thảo, sinh trưởng trong nhiều năm. Mỗi thân cây cao trung bình 40 đến 50cm, trên thân xuất hiện các đốt ngắn, lá sẽ mọc ra từ phần đốt này. Bao bạch quanh phần thân là một lớp lông mỏng, màu trắng nhạt. 

• Phần rễ: Có xu hướng phát triển thành củ. Đến độ tuổi trưởng thành, mỗi củ sinh địa có thể đạt chiều dài 20cm, đường kính trung bình trên 3cm. Lớp vỏ bên ngoài củ màu hồng, lõi bên trong màu vàng nhạt. 

• Phần lá: Mọc ra từ các đốt quanh thân cây. Chiều dài của mỗi chiếc lá dao động từ 3 đến 15cm, rộng trung bình khoảng 3 cm. Lá sinh địa thuộc kiểu lá đơn, phần mép bao quanh xếp thành hình răng cưa. Phía mặt trên của lá là một lớp lông mềm màu trắng nhạt. 

• Phần hoa: Mọc thành từng chùm, mọc từ phần ngọn của cây. Mỗi bông hoa gồm 5 cánh, màu hoa hơi tím sẫm nhưng mặt bên trong lại màu vàng. Hoa sinh địa nở rộ vào giai đoạn tháng 3 đến tháng 4 hàng năm. 

• Phần quả: Hầu hết sinh địa trồng tại Việt Nam đều không có quả. Tuy nhiên nếu trồng tại Trung Quốc thì của sinh địa vẫn có quả và phát triển rộ vào giai đoạn tháng 5 đến tháng 6 hàng năm. 

Bộ phận sử dụng 

Bộ phận làm thuốc của cây Sinh địa là phần rễ phình ra thành củ. Chọn những củ to, mập, vỏ mỏng, vỏ vàng, mềm, đen, chứa nhiều nhựa không bị thối.

Khi thu hoạch, người ta cho củ vào nước để kiểm tra. Phần củ nổi trên mặt nước là nhân hoàng, phần củ nổi nửa dưới nước là nhân hoàng, phần củ chìm hoàn toàn trong nước là nhân hoàng, được dùng làm dược liệu.

Công dụng của dược liệu Sinh địa 

Theo y học cổ truyền

Cây Sinh địa được dùng làm thuốc, vị đắng, ngọt, tính lạnh. Sinh địa có thể được sử dụng cho nhiều ứng dụng, bao gồm một số ứng dụng sau:

• Bổ thận, dưỡng huyết, mát huyết, thông huyết mạch, chữa ho lao.

• Trị sốt cao và mất nước trong thời gian dài.

• Trị ho mãn tính, rối loạn sinh dưỡng do lao.

• Giải độc cơ thể, trị viêm họng, mụn nhọt.

• Trị các chứng sốt nhiễm trùng và chảy máu: chảy máu cam, đi lỵ ra máu, ho ra máu ...

• Trị táo bón do nóng trong hoặc sốt cao, táo bón do mất nước.

• Thai an toàn khi bị sốt truyền nhiễm gây ra chuyển động của thai nhi.

Theo y học hiện đại

Tác dụng đối với mạch máu

Liều lượng nhỏ có thể làm co mạch máu, liều lượng lớn có thể làm giãn mạch máu, có tác dụng đối với tĩnh mạch, gây mê động vật thí nghiệm.

Ảnh hưởng đến đường huyết

Khi thỏ được tiêm thuốc sắc Biogeo hoặc Remanin 0,5g/kg thể trọng, đường huyết giảm và trở lại bình thường sau 7 giờ. Trong cây có một chất dầu màu vàng, trung tính, hòa tan trong nước, được cho là có chứa nitơ và sulfua làm giảm lượng đường trong máu.

Ngoài các chức năng trên, Biogeo còn có các chức năng cầm máu và ức chế sự hình thành kén của một số vi khuẩn.

Tác dụng bổ tim, hạ huyết áp, cầm máu, bảo vệ gan, lợi tiểu, chống bức xạ, kháng nấm.

Thuốc có tác dụng ức chế miễn dịch giống corticosteroid, nhưng không ức chế hoặc làm teo tuyến thượng thận.

Một số bài thuốc từ dược liệu Sinh địa 

Chữa ho khan, bệnh lao: Dùng 2.400g sinh địa, 480g bạch phục linh, 240g nhân sâm, 1.200g mật ong trắng. Đem sinh địa đem giã ra rồi vắt lấy nước và thêm mật ong vào nấu sôi lên. Sau đó thêm bạch phục linh cùng nhân sâm đã tán nhỏ vào. Tiếp đến cho tất cả vào lọ đậy kín rồi đun cách thủy trong 3 ngày 3 đêm. Lấy ra để nguội. Mỗi lần chỉ dùng từ 1 - 2 thìa với tần suất 2 - 3 lần/ngày.

Trị viêm khớp do phong thấp: Sinh địa tươi 200g. Sắc uống.

Chữa sốt rét: Sinh địa 12g, Thạch cao 16g, Miết giáp 12g, Tri mẫu 8g, Đan bì 8g. Sắc uống ngày 1 thang.

Trị chứng sốt cao co giật: Dùng 20g sinh địa cùng với 10g lá hẹ. Đem các vị thuốc đã chuẩn bị đem rửa sạch rồi giã nát. Thêm vào chút nước rồi gạn bỏ bã để uống 1 lần/ngày.

Bổ huyết, điều kinh: Lấy 16g sinh địa, 10g đương quy, 10g bạch thược, 5g xuyên khung. Đem các vị thuốc cho vào ấm để sắc lấy nước uống. Dùng với liều lượng đúng 1 thang/ngày.

Bổ huyết sinh tinh: Chuẩn bị 50g sinh địa khô cùng với 100g gạo tẻ. Đem các nguyên liệu trên đem hầm với nước cho thành cháo, có thể nêm thêm ít dấm và mật. Dùng khi cháo còn ấm nóng với liều lượng 1 thang/ngày.

Trị huyết nhiệt thổ huyết, chảy máu cam: Sinh địa 32g, sinh trắc bách diệp 12g, sinh ngư diệp 8g, sinh hà diệp 12g. Sắc chung, lấy nước uống. 

Trị chứng đổ máu mũi: Sinh địa tươi 63g, sắc lấy nước uống.  

Chữa đại tiện bí kết nhiều ngày: Sinh địa 20g, huyền sâm 20g, mạch môn 20g. Sắc chung, lấy nước uống.

Chữa gầy yếu, hỗ trợ trị tiểu đường: Dùng 800g sinh địa cùng với 600g hoàng liên. Đem giã sinh địa và vắt lấy nước. Tẩm với hoàng liên rồi đem hoàng liên đi phơi khô. Sau đó tiếp tục tẩm rồi phơi cho đến khi hết nước sinh địa. Tiến hành tán nhỏ hoàng liên và cho thêm mật rồi hoàn thành viên bằng hạt ngô. Mỗi lần lấy uống 20 viên với tần suất 2 - 3 lần/ngày.

Trị bệnh đái tháo đường: Chuẩn bị 40g địa hoàng, 20g hoàng kỳ, 40g sơn dược, 20g sơn thù và 12g tụy heo. Đem các vị thuốc trên đem cho vào ấm sắc lấy nước uống trong ngày. Sử dụng với liệu lượng 1 thang thuốc/ngày.

Bồi bổ cho phụ nữ sau sinh: Lấy 16g sinh địa, 16g ích mẫu, 20g hà thủ ô đỏ, 12g sâm nam. Đem tất cả vị thuốc trên cho vào ấm sắc với 1 thăng nước đến khi còn phân nửa. Uống ngay khi thuốc còn ấm với liều 1 thang/ngày.

Chữa sốt âm ỉ, ho gà, ho khan, đau nhức tay chân: Chuẩn bị 30g sinh địa cùng với 30g thục địa. Đem các vị thuốc trên đêm sắc với nước rồi lọc bỏ phần bã đi. Tiếp đến cho khoảng 60ml mật ong vào khuấy đều rồi tiếp tục sắc cho đến khi đặc lại thành siro. Mỗi lần uống 1 - 2 thìa với tần suất 2 lần/ngày.