Công dụng của dược liệu Trần bì

Dược liệu Trần bì là gì? 

Trần bì là tên gọi chung của vỏ quả từ các loài cây thuộc chi Quýt (Citrus) trong họ Cam quýt (Rutaceae), với tên khoa học là Pericarpium Citri Reticulatae.. Trần bì có mùi thơm đặc trưng, vị chua, đắng và hơi cay.

Trong y học cổ truyền, trần bì được xem là một vị thuốc quý, có nhiều công dụng chữa bệnh và bồi bổ sức khỏe.

Thành phần hóa học

Trần bì chứa nhiều thành phần hóa học có lợi cho cơ thể như:

• Tinh dầu gồm các terpen, limonen, citral, linalool, geraniol, nerol, citronellal, neral và geranial.
• Flavonoid gồm các hesperidin, naringin, neohesperidin, narirutin, poncirin và didymin.
• Các axit hữu cơ gồm các axit citric, malic và tartaric.
• Các vitamin gồm vitamin C, vitamin B1.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản

Bộ phận dùng làm thuốc là vỏ của các loài cây quýt như cam sành, cam thường, chanh, quất và bưởi. Trần bì được thu hái vào mùa thu hoặc đông khi quả chín. Sau khi thu hoạch, quả được rửa sạch, phơi hoặc sấy khô.

Vỏ quả sau khi khô được tách ra khỏi phần thịt, gọi là trần bì. Trần bì khô được bảo quản trong bình kín hoặc túi nilon ở nơi khô ráo thoáng mát.

Công dụng từ dược liệu Trần Bì 

• Hỗ trợ hệ tiêu hóa: Trần bì được sử dụng để điều hòa trung tiêu, lý khí và bổ tỳ vị. Nếu loại bỏ phần cùi trắng, nó có tác dụng trị ho, tiêu đờm và tăng cường nhu động đường tiêu hóa, giúp ức chế tình trạng co thắt cơ trên đường ruột, giảm thiểu tình trạng tiêu chảy, đầy bụng, rối loạn tiêu hóa.
• Điều trị bệnh về tim mạch: Nghiên cứu đã chỉ ra rằng trần bì có khả năng cải thiện tình trạng rối loạn chức năng tim, ức chế phì đại cơ tim, làm chậm quá trình apoptosis và xơ hóa cơ tim, giúp hỗ trợ điều trị bệnh lý cơ tim phì đại.
• Hỗ trợ điều trị béo phì và rối loạn chuyển hóa: Trần bì chứa chất nobiletin, có khả năng ức chế lipase, giúp giảm thiểu chuyển hóa lipid và hỗ trợ điều trị các chứng rối loạn chuyển hóa và béo phì.
• Kháng khuẩn: Trần bì có khả năng kháng khuẩn với phổ kháng rộng nhờ các hoạt chất hesperidin, tangeretin và nobiletin.
• Chống viêm thần kinh: Các flavonoid như hesperidin, nobiletin và tangeretin có trong trần bì có tác dụng chống viêm dây thần kinh mạnh mẽ.

Tuy trần bì có nhiều công dụng có lợi cho sức khỏe, nhưng việc sử dụng dược liệu này nên được thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia y tế để đảm bảo hiệu quả của trần bì và an toàn cho sức khỏe.

Một số bài thuốc từ dược liệu Trần bì

Bài 1: Chữa đầy bụng khó tiêu: Xé vài miếng trần bì, rửa qua nước ấm cho sạch, bỏ vào cốc nước sôi, hãm trong 15 - 20 phút là có thể dùng được. Chú ý chỉ uống nước lúc còn đang nóng, bỏ bã.

Bài 2: Trị tiêu hóa rối loạn do ăn uống, không tiêu: Trần bì, thương truật, hậu phác, sinh khương, mỗi vị 10g; thảo quả (nướng) 6g, cam thảo 4g, đại táo 3 quả. Sắc uống ngày 1 thang. Dùng khoảng 5 ngày.

Bài 3: Hỗ trợ điều trị suy nhược cơ thể, kém ăn: Trần bì 3g, hồ tiêu 3g, riềng 6g, gà trống 1 con khoảng 1kg. Cách làm: Gà làm sạch, chặt miếng nhỏ; các vị thuốc cho vào túi vải xô. Cho tất cả vào nồi, thêm nước, gia vị, đun nhỏ lửa, hầm nhừ, chia 2 - 3 lần, ăn trong ngày. Tuần ăn 2 - 3 lần.

Bài 4: Trị ho viêm họng, viêm phế quản nhẹ: Trần bì 6g, cát cánh 6g, tô diệp 6g, cam thảo 4g,  sắc uống trong ngày.

Bài 5: Trị ho mất tiếng: Trần bì 12g, sắc với 200ml nước còn 100ml thêm đường đủ ngọt, chia uống nhiều lần trong ngày.

Bài 6: Trị ho có đờm (do cảm hàn): Trần bì 6g, bạch linh 12g, khương bán hạ 6g, cam thảo 4g, gừng tươi 2 lát, sắc uống ngày 1 thang.

Bài 7: Hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày - tá tràng: Trần bì 20g, hương phụ (sao dấm) 15g, thịt gà 100g. Sắc trần bì, hương phụ (lấy nước bỏ bã), kho với thịt gà đã rửa sạch, thái lát cho đến khi cạn nước, cho thêm gừng tươi (đập vụn), hành, gia vị, đảo đều.

Hoặc: Trần bì 15 - 20g, gạo tẻ 150g. Sắc hoặc hãm trần bì lấy nước, đem nước sắc được nấu với gạo thành cháo, khi ăn thêm chút đường, muối gia vị, tùy theo khẩu vị. Dùng cho người bệnh viêm loét dạ dày - tá tràng, trướng bụng đầy hơi, đau vùng thượng vị, buồn nôn...

Chú ý: Những người ho khan, âm hư không có đờm không nên dùng.