Bài thuốc trị bệnh từ dược liệu Hoàng bá

Dược liệu Hoàng bá 

Hoàng bá là một loại thảo dược dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách “Bản kinh” với tên Bá mộc. Đây là vỏ thân được cạo sạch lớp vỏ ngoài phơi hay sấy khô của cây Hoàng bá (Phellodendron amurense Rupr.) hoặc của cây Xuyên hoàng bá (Phellodendron chinense Schneid.) Ta thường dùng một số vỏ cây khác có màu vàng như vỏ cây Núc nác với tên gọi là Hoàng bá nam hay Nam hoàng bá vì thế nên lưu ý khi sử dụng để tránh nhầm lẫn giữa hai vị thuốc này.

Vỏ thân thu hái xong được cạo sạch lớp vỏ ngoài, chỉ để lại lớp trong dày khoảng 1cm, đem cắt thành từng miếng dài khoảng 9cm rộng 6cm rồi phơi khô. Loại tốt có màu vàng tươi và vị rất đắng. Hoàng bá có thể dùng dạng phơi khô hoặc tán bột.

Bộ phận sử dụng: chủ yếu là vỏ thân.

Công dụng của dược liệu Hoàng Bá 

Theo y học cổ truyền

Tính vị quy kinh: Hoàng bá vị đắng, tính hàn, quy kinh Thận, Bàng quang, Đại trường.

Công năng: Thanh nhiệt giải độc, an thần, tả hỏa.

Chủ trị theo các y văn cổ:

• Sách bản kinh ghi nhận hoàng bá chủ trị ngũ tạng trường vị kết nhiệt, hoàng đản, trĩ, chỉ tả lỵ, xích bạch đới, lở loét.
• Sách bản thảo thập di ghi nhận hoàng bá chủ trị nhiệt sang bào, trùng sang, lỵ, hạ huyết, sát trùng. Sắc uống cầm tiêu khát.
• Sách nhật hoa tử bản thảo ghi nhận hoàn bá chủ trị an tâm thần, trừ lao, trị cốt chưng, tẩy sán, minh mục, trị chảy nước mắt, miệng khô, tâm nhiệt, trị hồi tâm thống (đau do giun chui ống mật), ghẻ, trường phong, tả huyết,...
• Sách bản kinh phùng nguyên ghi nhận hoàng bá khổ hàn thông lợi, sơ can tỳ, tả thấp nhiệt, thanh bàng quang, bài trừ ứ trọc rất có hiệu quả.

Theo Y học hiện đại

Hoàng bá có chứa nhiều chất hoạt tính như berberine, phellodendrine, magnoflorine và các flavonoid khác. Các chất này có đặc tính chống viêm, chống khuẩn, chống nấm, chống oxy hóa, nhờ đó được ứng dụng trong y học hiện đại để điều trị một số bệnh lý như:

• Các bệnh lý do viêm nhiễm như: viêm phổi, lao phổi, viêm tai giữa, viêm màng não, viêm âm đạo do trùng roi, lỵ trực trùng.
• Viêm xoang mãn tính.
• Phòng ngừa và điều trị một số bệnh lý mạn tính nhờ tác dụng kiểm soát huyết áp, giảm đường máu và chlesterol xấu trong máu.
• Ngoài ra, cây hoàng bá còn có tác dụng an thần và giảm stress.

Một số bài thuốc trị bệnh từ dược liệu 

• Bài thuốc trị di tinh, tiểu đục: lấy bột hoàng bá trộn với vỏ hàu hoặc vỏ hến đã được nung thành bột theo tỉ lệ 1:1, mỗi lần dùng 5 đến 9g pha với nước sôi để nguội rồi uống trực tiếp ngày 2 lần.
• Bài thuốc trị viêm ruột cấp tính, lỵ cấp tính: Lấy hoàng bá 9g với bồ công anh 15g đem sắc uống trước ăn, dùng ngày 1 thang, uống trong 2 tuần.
• Bài thuốc trị viêm gan cấp, đau tức vùng gan, bị trướng bụng, đi tiểu đỏ: Hoàng bá 12g, đại hoàng, chi tử, mộc thông, chỉ xác, nọc sởi mỗi vị 10g đem sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần. Nên uống thuốc trước ăn khoảng 1 giờ và dùng liệu trình trong 3 đến 4 tuần tùy theo tình trạng bệnh của từng người.
• Bài thuốc trị viêm da, ngứa, lở loét có các nốt chảy nước vàng: lấy hoàng bá và thạch cao mỗi vị 30g rồi nghiền thành bột mịn dùng rắc trực tiếp vào vết thương rồi băng vùng bị bệnh lại bằng vải gạc sạch.
• Bài thuốc trị thương hàn: dùng 4 vì hoàng bá, bạch cập, đồng lượng, vị du và đồng lượng đem tán bột mịn rồi pha với nước ấm uống trước ăn. Mỗi lần dùng khoảng 9g thuốc, uống trong nhiều ngày liên tiếp.
• Bài thuốc điều trị bệnh đái tháo đường có kèm chứng âm hư hỏa vượng, đau đầu chóng mặt: hoàng bá, đỗ trọng, quy bản, tri mẫu, kỷ tử và trắc bách diệp mỗi vị 12g, thêm ngũ vị tử với cam thảo mỗi vị 6g dùng sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần. Nên uống thuốc trước ăn, uống trong 2 đến 3 tuần.