Công dụng từ dược liệu Chi Tử

Theo y học cổ truyền

Thanh nhiệt trừ phiền, lợi tiểu, lương huyết chỉ huyết.

Chủ trị: Sốt cao, tâm phiền, hoàng đản tiểu đỏ, đi tiêu ra máu, nôn ra máu, chảy máu cam, mắt đỏ sưng đau. Dùng ngoài trị sưng đau do sang chấn.

Theo y học hiện đại

Tác dụng lợi mật

Dạng chiết bằng cồn từ quả, các chất crocin, crocetin và genipin đều làm tăng sự phân tiết mật.

Tác dụng ức chế sự phân tiết dịch vị và hoạt động dạ dày – ruột

Tác dụng do thành phần genipin trong Chi tử, genipin có tác dụng ức chế nhu động tự nhiên của dạ dày và ức chế co bóp do pilocarpin gây nên. Trên tiêu bản cô lập chuột lang, ganipin đối kháng cạnh tranh với tác dụng gây co bóp của acetylcholin và physostigmin.

Đối với hệ thần kinh trung ương

Cao cồn Chi tử thí nghiệm trên chuột có tác dụng trấn tĩnh, làm giảm hoạt động tự nhiên của chuột. Tác dụng hiệp đồng với hexobarbital kéo dài thời gian ngủ nhưng không có tác dụng chống co giật do corazol, strychnin và kích thích điện gây nên. Dịch chiết cồn chi tử tiêm xoang bụng cho chuột nhắt trắng sau một giờ xuất hiện tác dụng hạ thân nhiệt, tác dụng này kéo dài trong nhiều giờ.

Tác dụng giảm đau

Thí nghiệm trên chuột nhắt trắng với phương pháp gây quặn đau bằng cách tiêm acid acetic, các hoạt chất genipin, gardenosid và dạng chiết nước Chi tử đều có tác dụng giảm đau, giảm rõ rệt số lần quặn đau ở chuột.

Tác dụng hạ áp

Nước sắc Chi tử và dạng chiết cồn trên động vật có tác dụng làm hạ huyết áp. Tác dụng này xuất hiện trong một thời gian ngắn.

Tác dụng đối với tim

Trên tim ếch, dịch chiết Chi tử làm giảm sức co bóp cơ tim.

Ảnh hưởng đối với cholesterol máu

Trên thỏ, crocetin trong Chi tử giúp giảm cholesterol máu.

Tác dụng kháng khuẩn, chống viêm

Chi tử có tác dụng ức chế sự phát triển của tụ cầu khuẩn vàng và não mô cầu, ức chế một số nấm gây bệnh ngoài da. Dịch chiết bằng ethanol từ Chi tử có tác dụng chống viêm.

Tác dụng gây tiêu chảy

Các chất gardenosid, geniposid đều có tác dụng gây tiêu chảy trên chuột nhắt trắng 

Bài thuốc kinh nghiệm từ dược liệu chi tử 

Siro nhân trần

Nhân trần 24g, Chi tử 12g, nước 600ml, sắc còn 100ml, thêm đường vào cho đủ thành siro. Chia 3 lần uống trong ngày

Chữa vàng da, vàng mắt, viêm gan.

Chi tử hoàng nghiệt bì thang (đơn thuốc kinh nghiệm của Trương Trọng Cảnh): Chi tử 5g, Hoàng nghiệt (tên khác của hoàng bá) 5g, Cam thảo 2g, nước 600ml, đun sôi trong ½ giờ, chia 2 - 3 lần uống trong ngày chữa người bị vàng da, vàng mắt, sốt, tâm phiền muộn.

Chữa bỏng do nước

Chi tử đốt thành than hoà với lòng trắng trứng gà bôi lên nơi bỏng.

Chữa trẻ con sốt nóng, ăn không được

Chi tử 7 quả, Đậu sị 20g, thêm 400ml nước sắc còn 200ml, chia 3 - 4 lần uống trong ngày.

Chữa viêm gan, vàng da, vàng mắt

Nhân trần 30 g, Chi tử 12g, vỏ Đại 10g.

Chữa viêm gan nhiễm trùng vàng da

Chi tử 9g, Nhân trần 18g, Đại hoàng 6g, sắc uống.

Chữa ho ra máu, thổ huyết

Chi tử (sao), Hoa hòe (sao), Sắn dây, mỗi vị 20g sắc nước, hòa thêm ít muối uống.

Chữa chảy máu cam

Chi tử đốt thành than, tán thành bột mịn thổi vào mũi.

Chữa hỏa bốc lên đầu, đau mắt ù tai, chảy máu mũi

Chi tử (sao), hạt Muồng ngủ (sao) mỗi vị 16g sắc nước uống.

Chữa tiểu ra máu

Chi tử tươi 60g, Đường kính 30g sắc nước uống.

Chữa loét miệng và lưỡi, răng lợi sưng đau, mắt đỏ, chảy máu cam táo bón

Chi tử (sao), Kim ngân hoa, Hoàng cầm (sao), Đại hoàng, Cát canh, Bạc hà mỗi vị 160g, Cam thảo 80g, Hoàng liên, Hoàng bá mỗi vị 40g. Làm thành hoàn. Mỗi lần uống 9g, ngày uống một lần (hoàng chi tử kim hoa).