Hotline: 0915742369
Mail: pqatuvan@gmail.com
Bài thuốc trị bệnh từ dược liệu Chỉ xác
Ngày 12 Tháng 03 Năm 2026
Dược liệu Chỉ xác
Chỉ xác (Fructus Citri Aurantii) là quả bánh tẻ của cây cam (hái lúc gần chín), ngoài ra nguồn dược liệu còn được lấy từ cây thuộc chi Citrus họ cam Rutaceae. Chỉ xác quả được hái khi gần chín (quả bánh tẻ), quả to nên thường phải bổ đôi để phơi cho chóng khô. Chỉ là tên cây, xác tức còn cả vỏ và xơ vì do quả được bổ đôi phơi khô nên làm ruột quả bị quắt lại.
Bộ phận sử dụng là quả thu hái lúc gần chín. Thu hoạch chỉ xác vào tháng 7 – 8, lúc trời khô ráo, hái các quả xanh, bổ ngang làm đôi, phơi hoặc sấy nhẹ ở 40- 50°C cho tới khô. Để chỉ xác nơi khô ráo, tránh mốc mọt. Có 2 cách cách để bảo chế chỉ xác như sau:
- Chỉ xác phiến: Loại bỏ tạp chất, rửa sạch, ủ mềm, nạo bỏ ruột, hạt, thái lát ngang, phơi hoặc sấy khô. Lát thái hình dải hay hình cung không đều, dài 5cm rộng đến 1,3cm. Quan sát lát ngang bề ngoài màu nâu đến nâu thẫm, giữa có màu nâu hơi vàng hoặc trắng, có 1 – 2 lớp túi tinh dầu ở phía ngoài vỏ, đôi khi thấy tép màu nâu hay tía đỏ, sợi cứng, mùi thơm, vị đắng, hơi chua.
- Chỉ xác sao cám: Cho cám vào chảo, đun đến khi bốc khói cho Chỉ xác phiến vào sao đến khi có màu vàng thẫm lấy ra, sàng bỏ cám, để nguội. Dùng 1kg cám cho 10kg Chỉ xác. Các phiến hình dải hay hình vòng cung không đều, hơi thẫm màu, đôi khi có vết cháy, mùi thơm nhẹ.
Công dụng của dược liệu Chỉ xác
Theo y học cổ truyền
Theo Đông y, Chỉ xác có vị đắng, tính hàn, quy vào kinh Vị, Tỳ.
Tác dụng: Phá khí đờm tiêu tích (Hòa hoãn hơn Chỉ thực).
Công dụng: Chữa ngực trướng đau do khí trệ, khó tiêu do đờm trệ.
Theo y học hiện đại
Trong điều trị bệnh tim mạch
Tăng cường tim mạch, huyết áp: Do thành phần chủ yếu là Neohesperidin nhưng không làm tăng nhịp tim. Thuốc có tác dụng co mạch, tăng lực cản của tuần hoàn ngoại vi, tăng co bóp của cơ tim, tăng lượng cGMP của cơ tim và huyết tương nơi chuột nhắt.
Trong điều trị bệnh đường tiêu hoá
Hỗ trợ điều trị rối loạn chức năng tiêu hóa: Kết quả thực nghiệm cho thấy Chỉ thực và Chỉ xác vừa có tác dụng làm giảm trương lực cơ trơn của ruột và chống co thắt, vừa có thể hưng phấn làm tăng nhu động ruột, do trạng thái chức năng cơ thể, nồng độ thuốc và súc vật thực nghiệm khác nhau mà có tác dụng cả hai mặt ngược nhau, như vậy dùng thuốc để điều chỉnh sự rối loạn chức năng đường tiêu hóa ở trạng thái bệnh lý là tốt.
Một số bài thuốc về dược liệu Chỉ xác
Ngày dùng 3 - 9g, dạng thuốc sắc. Phối hợp trong các bài thuốc.
Trị trẻ nhỏ lỵ lâu ngày, tiêu ra cơm nước không đều
Chỉ xác, tán bột, mỗi lần uống 4 – 8g.
Trị răng đau nhức
Chỉ xác ngâm rượu súc miệng.
Cầm lỵ, thuận khí
Chỉ xác sao 96g, Cam thảo 24g, tán bột. Mỗi lần uống 8g với nước sôi.
Trị trẻ nhỏ đi tiêu khó
Nướng Chỉ xác, bỏ múi, Cam thảo mỗi thứ 4g, sắc uống.
Trị lở đau sưng
Chỉ xác nướng nóng, chườm vào đó 7 trái.
Trị lở đau sưng
Dùng bột Chỉ xác, bỏ vào trong bình nấu sôi thật lâu, trước xông sau rửa.
Trị nấc cụt do thương hàn
Chỉ xác 20g, Mộc hương 4g tán bột, mỗi lần uống 4g, với nước sôi, chưa bớt thì uống tiếp.
Trị đau bụng khi có thai
Chỉ xác 120g, sao với cám. Hoàng cầm 40g, tán bột. Mỗi lần uống 20g với 1 chén rưỡi nước, nếu có phù bụng căng thêm Bạch truật 40g.
Trị ruột sệ xuống sau khi đẻ
Chỉ xác, sắc lấy nước ngâm, đợi ít lâu thì rút vào.
Trị trẻ nhỏ nôn mửa, động kinh, nghẹn đàm, co giật
Chỉ xác bỏ múi sao với cám, Đạm đậu khấu, 2 vị bằng nhau, tán bột, mỗi lần uống 1/2 muỗng cà phê, nặng thì 1 muỗng. Nếu cấp kinh phong dùng Bạc hà giã vắt lấy nước uống với thuốc. Nếu mạn kinh phong dùng Kinh giới nấu uống với 3 – 5 giọt rượu, ngày 3 lần.
Trị trẻ nhỏ bị chứng nhuyễn tiết (mụn nhọt mềm có nước)
Chỉ xác 1 trái lớn (không lấy loại trắng), mài cho bằng miệng rồi lấy hồ miến bôi quanh miệng, úp lên trên đầu miệng mụn thì có thể tự ra hết máu mủ và không có sẹo.
Lợi khí sáng mắt
Chỉ xác 40g, sao, tán bột, uống với nước.
Trị thương hàn âm chứng, do uống thuốc lầm hạ quá sớm sinh đầy tức ngực nhưng không đau, đè vào thấy mềm
Chỉ xác, Binh lang 2 vị bằng nhau, tán bột, mỗi lần uống 12g với nước sắc Hoàng liên.
Trị tiêu ra máu
Chỉ xác 240g sao với cám, Hoàng kỳ 240g, tán bột. Mỗi lần uống 8g với nước cơm, hoặc trộn với hồ làm viên uống.
Trị bụng đầy, người lớn cũng như trẻ nhỏ, khí huyết ngưng trệ
Dùng những vị có tác dụng thông ruột, thuận khí gọi là “Tứ Diệu Hoàn” gồm Chỉ xác đầy mà lưng còn xanh, bỏ múi đi, lấy 160g chia làm 4 phần, 40g sao với Thương truật, 40g sao với La bặc tử, 40g sao với Hồi hương, 40g sao với Can tất, xong bỏ các vị ấy đi, lấy Chỉ xác, tán bột dùng. Lấy 4 vị trước sắc lấy nước trộn bột gạo làm thuốc viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 50 viên với nước cơm, sau khi ăn.
Trị vùng xương sườn đau nhức vì sợ quá mà tổn thương tới khí
Dùng Chỉ xác (sao) 40g, Đào chi (sống) 20g, tán bột. Mỗi lần uống 4g với nước sắc gừng và táo.
Lưu ý
Tỳ vị hư hàn, không tích trệ, đàn bà có thai sức yếu không nên dùng.
Chỉ xác là một vị thuốc quý. Tuy có nguồn gốc từ thiên nhiên nhưng Chỉ xác có chỉ định, chống chỉ định và tác dụng phụ. Quý bạn đọc và người thân không nên tự ý sử dụng hoặc nghe theo bài thuốc kinh nghiệm. Quý bạn đọc hãy đến bác sĩ để hiểu rõ tình trạng cơ thể và tham vấn ý kiến. Hãy chia sẻ bài viết nếu thấy hữu ích. Chúng tôi mong muốn nhận được phản hồi cũng như sự quan tâm của quý bạn đọc ở bài viết khác.
Share:
Tin tức liên quan
-
Ngày đăng: 27/05/2024Thành phần dinh dưỡng và những lưu ý khi dùng quả dứa
Dùng dứa sau bữa ăn giúp dễ tiêu, làm tan dầu mỡ, hỗ trợ tiêu hóa; enzym trong quả dứa giúp phân giải protein và bio - glucozit trong dứa có thể làm thuyên giảm bệnh máu đông, bệnh động mạch vànhXem thêm
Ngày đăng: 24/05/2024Tăng cường sức khỏe hệ tiêu hóa chỉ nhờ quả dứa
Ăn dứa làm giảm cảm giác khó chịu ở bụng, bảo vệ thành ruột do trong quả dứa có chứa các enzym phân giải protein, bio-glucozitXem thêm
Ngày đăng: 22/05/2024Dược liệu Sài Hồ trong PQA Sinh khí có tác dụng như nào?
Thuốc PQA Sinh Khí là một trong những sản phẩm nổi bật của Dược phẩm PQA. Sản phẩm này được sản xuất theo tiêu chuẩn GMP-WHO, đảm bảo chất lượng và an toàn cho người sử dụng.Xem thêm
Ngày đăng: 18/05/2024Quả mận vị chua, thúc đẩy quá trình tiêu hóa
Quả mận có công dụng mát gan trừ nhiệt, sinh tân giải khát, tán ứ đọng, lợi thủy, hoạt huyết, bổ gan khỏe thận, thúc đẩy quá trình tiêu hóa. Rễ mận giúp thanh nhiệt giải độc, giảm đauXem thêm
Ngày đăng: 19/05/2022Công dụng của hoa Atiso ít ai biết
Hoa Atiso là thảo dược được mọi người ưa chuộng được sử dụng nhiều trong cuộc sống hằng ngày có rất nhiều công dụng tốt cho sức khỏeXem thêm
Ngày đăng: 13/06/2022Công dụng từ bồ kết với sức khỏe
Bồ kết là loại quả rất quen thuộc với người dân có vị cay, mặn, tính ôn hơi có độc có công dụng tuyệt vời với sức khỏe. Dưới đây là một số phương pháp sử dụng dân gian hỗ trợ trị...Xem thêm
Ngày đăng: 13/06/2022Công dụng tuyệt vời từ cây húng quế
Rau húng chó còn có tên goi khác là húng quế, húng giổi, hương thái,… có vị cay, mùi thơm và tính ấm. Đây là loại rau gia vị quen thuộc trong đời sống hàng ngày và là một loại dược liệu có tác...Xem thêm
Ngày đăng: 13/06/2022Công dụng tuyệt vời từ cây cúc tím
Hoa cúc tím theo đông y có tên gọi là tô liên cọng, nhả ma bả (Tày)...có vị ngọt, hơi đắng, cay. có công dụng giúp bổ cho âm khí, làm nhẹ đầu, sáng mắt và giúp kích thích hệ miễn dịch, hỗ...Xem thêm
Ngày đăng: 12/06/2024Bí kíp chữa cao huyết áp an toàn và hiệu quả từ thiên nhiên
Cao huyết áp là vấn đề sức khỏe ngày càng phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Y học cổ truyền Việt Nam đã lưu truyền nhiều bài thuốc Nam vừa hiệu quả, vừa...Xem thêm
Ngày đăng: 13/06/2022Bài thuốc quý từ cây ngâu
Cây ngâu có hoa nhỏ, màu vàng, mọc thành chùm rất thơm, thường dùng để ướp trà và làm thuốc. Hoa ngâu có vị cay ngọt, được dùng chữa tăng huyết áp, kinh nguyệt không đều, giảm sưng đau do vấp...Xem thêm
